دروس سوم راهنمایی

اجتماعی
نویسنده : علی - ساعت ۱۱:۳٧ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۱۱ اردیبهشت ،۱۳٩٠
 

تمام کتاب اجتماعی ((سوم راهنمایی))+سولات درس با جواب

 

برای مشاهده به ادامه مطلب بروید........


تعلیمات اجتماعی

 

فصل اول ، حکومت

درس اول و دوم - امروزه نیازهای ما چگونه رفع می شوند؟ / مؤسسات چه زمانی بهتر.امروزه نیازهای ما چگونه رفع می شوند؟

در زمان های گذشته، بیشتر نیازهای انسان در محیط خانواده برطرف می شد، مثلاً خانواده برای بچه ها را برای کار کردن آماده می کرد و برخی نیازها نیز از خانواده های دیگر تأمین می شد و مردم از راه داد و ستد از خدمات یکدیگر بهره مند می شوند. امروزه مؤسسه های اجتماعی بسیاری از نیازهای انسان را دفع می کنند.
وجود مؤسساتی که تاکنون با آنها آشنا شده اید و مردم یک جامعه به طور مستقیم و غیرمستقیم با آن سر و کار دارند، دست به دست همه می دهند تا بسیاری از نیازهای ما از قبیل نیاز به خوراک ، پوشاک ، بهداشت و عدالت و .... را رفع کنند.
بعضی از این مؤسسات برای رفع نیازهای مردم به طور مستقیم با آنها سروکار دارند و برخی نیز به طور غیرمستقیم با مردم سر و کار دارند و تقویت کننده و پشتوانه سایر نوسات هستند. برای مثال مردم به طور مستقیم با بانک سرو کار دارند اما با سازمان «مدیریت و برنامه ریزی کشور» به طور مستقیم سر و کار ندارند. این سازمان تقویت کننده و هماهنگ کننده برنامه ی همه سازمانهایی است که به طور مستقیم با مردم سر و کار دارند.
در بدن موجودات زنده، هر یک از اعضا به انجام دادن فعالیت خاصی مشغول است که عضو دیگر آن را انجام نمی دهد، مثلاً وظیفه قلب رساندن خون به همه قسمت های بدن است و ریه وظیفه دارد اکسیژن مورد نیاز بدن را تأمین کند اما در رساندن خون به سایر قسمت های بدن نقش ندارند.
در یک جامعه نیز هر مؤسسه، وظیفه یا وظایف خاص خود را داراست و کار آن مستقل از موسسات دیگر است. مقلاً بانک وظیفه ی قلب رساندن خون به همه قسمت های بدن است و ریه وظیفه دارد اکسیژن مورد نیاز بدن را تأمین کند اما در رساندن خون به سایر قسمت های بدن نقشی ندارد.
در یک جامعه نیز هر مؤسسه ، وظیفه یا وظایف خاص خود را داراست و کار آن مستقل از مؤسسات دیگر است. مثلاً بانک وظیفه نقل و انتقال پول را به عهده دارد و مدرسه وظیفه آموزش و تربیت اعضای جامعه را انجام می دهد کاری که بانک انجام می دهد، مستقل از کار مدرسه است.
در جامعه همه ی مؤسسات روابط نسبتاً پایداری با یکدیگر دارند. این مؤسسه ها در عین حال که بخشی از نیازهای مردم یا مؤسسه های دیگر را برطرف می کنند، خود نیز به سایر نوسانات نیازمندند.
به این ترتیب ، مؤسسات با هم مرتبط می شوند، کار یکی بر دیگری تأثیر می گذارد و کار یکی مکمل کار دیگری است. از این رو می توانیم بگوییم که همه ی مؤسسات به یکدیگر وابستگی متقابل دارند و به دنبال یک هدف مشترک هستند و آن رفع نیازهای جامعه است. اگر مؤسسه ای کار خود را خوب انجام ندهد در کار سایر مؤسسات خلل وارد می کند و آنها را با مشکلاتی رو به رو می سازد.

فکر کنید و پاسخ دهید ، فصل اول :
1 – به نظر شما کار مؤسسات در یک جامعه تا چه اندازه به کار اعضای بدن موجودات زنده شبیه است؟

همان طور که در بدن موجودات زنده، هر عضو یک کار و یک وظیفه خاص را برعهده دارد. کار موسسات هم در جامعه به همین گونه است و همانگونه که اعضای بدن با یکدیگر می توانند نظم داخلی و سلامت بدن را یجاد کنند. مؤسسات نیز در کنار هم و در راستای فعالیت هم می توانند با برطرف کردن نیاز اجتماع، جامعه را در حال سلامت و شکوفایی قرار دهند.

2 – آیا استقلال مؤسسات در جامعه به معنای آن است که این مؤسسه ها با یکدیگر هیچ ارتباطی ندارند؟

خیر، این فرضیه صحیح نیست . مؤسسه ها در ظاهر با هم تفاوتند و فعالیت هر یک با یکدیگر متفاوت است. اما اگر یک مؤسسه در کنار مؤسسه دیگر نباشد و فعالیت نکندف موسسه اول دچار اشکال خواهد شد.مثلاً اگر بانک نتواند کار خود را به خوبی انجام دهد ، در وظایف مدرسه مشکل ایجاد خواهد شد.

3 – این نکته را که مردم با مؤسسات بطور مستقیم و غیرمستقیم سر و کار دارند را توضیح دهید.

یعنی اینکه، مردم مستقیماً برای رفع مشکلات خود به بعضی نوسات مراجعه می کنند مانند بانک ها و مراکز اقتصادی . اما بعضی مؤسسات بطور غیرمستقیم برای رفاه حال مردم فعالیت می کنند و پشتوانه ی سایرموسسات هستند و کار و فعالیت سایر سازمان ها را برنامه ریزی می نمایند.

درس 2
مؤسسات چه زمانی بهتر می توانند نیازهای ما را رفع کنند؟

یک جامعه زمانی می تواند به راحتی به مسیر خود ادامه دهد و به هدف های خویش دست یابد که همه مؤسسات آن ، به طور هماهنگ و یکپارچه عمل کنند. به عنوان مثال اگر بخواهید به تماشای یک مسابقه فوتبال بروید. برای این منظور، اول باید خود را به فروشگاه برسانید اگر :
1 – رانندگان قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی را مراعات کنند.
2 –اداره راهنمایی و رانندی به وظایف خود به خوبی عمل می کند تا رانندگان در سطح شهر با نظ تردد کنند.
3- شهرداری نیز کار خود را به خوبی انجام دهد تا در خیابان ها برای رانندگان مشکلی بوجود بیابد.

شما می توانید به ورزشگاه برسید، همان طور که مشاهده می کنید مؤسسات مختلف دست اندرکار تدارک و برگزاری یک مسابقه هستند . این مؤسسات هنگام انجام وظایف خود باید به طور هماهنگ با مؤسسات دیگر در ارتباط باشند تا یک مسابقه به خوبی برگزار شود. در یک جامعه همه برای برقراری نظم و هماهنگی لازم است.
1 – همه مؤسسات به طور هماهنگ با یکدیگر کار کنند.
2 – مردم و موسسات قوانین و مقررات را رعایت کنند
3 – هر کس به وظایف خود عمل کند

چنانچه در جامعه ای :
1 – موسسات با یکدیگر هماهنگی نداشته باشند
2 – مردم و مؤسسه ها قوانین و مقررات را رعایت نکنند
3 – هیچکس وظایف خود را به خوبی انجام ندهد
مردم با مشکلات زیادی روبرو می شوند. زندگی در چنین وضع آشفته ای بسیار دشوار است. از آن چه گفته شد نتیجه می گیریم که موسسات علاوه بر اینکه باید روابط متقابل داشته باشند، لازم است با یکدیگر هماهنگ باشند.

فکر کنید و پاسخ دهید.
1 – برای ایجاد نظم و هماهنگی در جامعه مردم و مؤسسات چه وظایفی برعهده دارند؟

1. وظایف خود را به خوبی انجام دهند.
2. قوانین و مقررات را رعایت کنید.
3. با یکدیگر هماهنگی داشته باشند و با یکدیگر روابط متقابل داشته باشند

2 – اگر کارمندی در وظایف خود کوتاهی کند چه مشکلاتی پیش می آید؟

کارهایش انجام نشده باقی می ماند و کسان دیگری که در کار خود به او و کارهایش وابسته هستند دچار مشکل شده و در نهایت کار مردم را انجام نمی دهند. و خلل در کار کل مجموعه بوجود می آید.

3 – برای برقراری نظم و هماهنگی در یک جامعه لازم است چه اقداماتی صورت گیرد؟

1. همه مؤسسات به طور هماهنگ با هم کار کنند.
2. مردم و مؤسسات قوانین و مقررات را رعایت کنند.
3. هر کس به وظایف خود عمل کند

4 – یک جامعه در چه زمانی می تواند به راحتی به مسیر خود ادامه دهد و به هدف های خود دست یابد؟

زمانی که همه مؤسسات آن به طور یکپارچه و هماهنگ عمل کنند.

 

 

درس سوم

چرا به حکومت نیاز داریم ؟

 

جامعه از تعدادی خانواده تشکیل شده است که نیازهای خود را از طریق مؤسسات رفع می کند.
جامعه را با یک کشتی مقایسه کنید. در یک کشتی ناخدا تلاش می کند که بخش های گوناگون با هماهنگی کامل وظایف خود را انجام دهند. نیازهای مسافران به زودی برطرف شود و از همه مهم تر ، کشتی مسیر خود را به سلامت طی کند. جامعه نیز قلمرو مشترکی دارد که مسؤولیت حفاظت و هدایت آن برعهده حکومت است. جامعه نیازمند حکومتی است که مسؤولیت برقراری نظم و هماهنگی در میان بخش های مختلف یک جامعه را به عهده بگیرد و امنیت مردم را در برای متجاوزان و جنایتکاران داخلی و خارجی حفظ کند.
نظم و هماهنگی زمانی برقرار می شود که همه مؤسسات یک جامعه از مرجعی واحد فرمان بگیرند. در جامعه نیز همه ی مؤسسات از حکومت دستور می گیرند و تحت نظارت آن فعالیت می کنند.
از دیرباز اجتماعات انسانها متوجه این نیازمهم شده اند و به تشکیل حکومت های کوچک و بزرگ اقدام کرده اند. نیاز جامعه به حکومت نیازی اساسی است و در طول تاریخ، هیچ اجتماعی مشاهده نشده است که بدون حکومت بتواند به زندگی ادامه دهد.
به هر حال یک جامعه باید سازمانی باشد که بر همه ی کارهای مؤسسات نظارت کند و به آنها فرمان دهد تا کارهای خود را به موقع انجام دهند و نیازهای مردم را دفع کنند. همان طور که هر مؤسسه از سوی مردم مأمور است که نیاز خاصی را برطرف کند، حکومت نیز به نمایندگی از طرف مردم وظیفه دارد که میان مؤسسات یک جامعه هماهنگی ایجاد کند، در واقع حکومت متعلق به مردم است، مردم را اداره و هدایت می کند و آنها را از آسیب و خطرهای داخلی و خارجی در امان نگه می دارد.

وظایف حکومت :

اگر چه حکومت ها در جوامع گوناگون یکسان نیستند، اما وظایفی مشابه برعهده دارند که به برخی اشاره می کنیم :
1. وضع قانون و مقررات برای اداره امور جامعه
2. تعیین مسؤولان برای اجرای قوانین
3. نظارت براجرای قانون و جلوگیری از قانون شکنی
4. حفظ ارزش های دینی و ملی از راههای مختلف مانند آموزش در مدارس
وظایف یادشده بر عهده همه حکومت هاست. البته یک حکومت اسلامی وظایف دیگری نیز برعهده دارد که سایر حکومت ها نمی توانند یا نمی خواهند آنها را انجام دهند.
بشر هیچگاه تردید نداشته که حکومت و قانون برای اداره جامعه لازم است. اما همیشه این سؤال مطرح است که چه کسانی شایستگی حکومت کردن را دارند، کدام قانون باید حکمفرما باشد و قانون را چه کسی باید وضع کند؟

فکر کنید و پاسخ دهید . درس 3 :
1 – در یک جامعه، وظایف مؤسسات گوناگون به چه وسیله ای هماهنگ می شود؟ چگونه ؟

جامعه قلمرو مشترکی دارد که مسؤولیت حفاظت و هدایت آن برعهده حکومت است . نظم و هماهنگی زمانی برقرار می شود که همه ی مؤسسات یک جامعه از مرجعی واحد فرمان بگیرند و این مرجع واحد همان حکومت است.
حکومت می تواند با برقراری هماهنگی میان مؤسسات جامعه، مردم را اداره و هدایت کند و آنها را از آسیب ها و خطرات حفظ نماید.

2 – دو وظیفه از وظایف همه حکومت ها را نام ببرید؟

1. وضع قانون و مقررات برای اداره امور جامعه
2. نظارت بر اجرای قانون و جلوگیری از قانون شکنی

3– آیا جامعه بدون حکومت می تواند به زندگی خود ادامه دهد؟ چرا؟

خیر، زیرا کار همه بخش ها مختل می شود و مردم قادر نخواهد بود نیازهای روزمره خود را برطرف کنند.

4– آیا جامعه بدون حکومت می تواند به زندگی خود ادامه دهد؟ چرا؟

خیر، زیرا کار همه بخش ها مختل می شود و مردم قادر نخواهد بود نیازهای روزمره خود را برطرف کنند.

4- وظیفه جلوگیری از حمله و تجاوز یک کشور به کشور دیگر برعهده کیست؟

حکومت ،حکومت می تواند با کمک مردم به مقابله با آن بپردازد و از مردم حمایت و حفاظت کند.

 

درس 4 – چرا به قانون نیاز داریم ؟

در مدرسه شما افرادی هستند که هر کدام وظیفه خاصی را برعهده دارند. در این میان، اگر از عواملی مختلف مدرسه مانند مدیر، مربی پرورشی و معلم بپرسید که چگونه با انجام وظایف میان خود هماهنگی ایجاد می کنند؟ خواهند گفت : ما مطابق مقررات و قوانین مختلف که به صورت بخشنامه به مدرسه ارسال شده است. بین خود هماهنگی بوجود می آوریم.
حال به جای معلم، مدیر، معاون و ......مؤسسه های مختلف جامعه را در نظر بگیرید.حکومت برای هماهنگ کردن کارهای مختلف مؤسسات، قوانینی را به وجود می آورد و به وسیله این قوانین، روابط میان مؤسسات را تنظیم می کند.
شما در زندگی روزمره با «بایدها» و «نبایدهای » فراوانی روبرو هستید که به رفتار ما جهت می دهند و به آنها هنجار می گویند.
بعضی از این هنجارها بر اساس دستورات دینی است مثل رعایت عفت عمومی از طرف همه افراد جامعه اسلامی
برخی از هنجارها به تدریج در زندگی اجتماعی انسانها به وجود آمده اند و در جامعه ثبت شده اند. نوع دیگری از هنجار ما وجود دارد که توسط حکومت به وجود می آید یعنی حکومت از طریق مجلس قانونگذاری یا از راه های دیگر باید ها و نبایدها را تعیین می کند و آنها را برای رعایت و اجرا به افراد جامعه و مؤسسات مختلف ابلاغ می نماید. به این نوع هنجارها قانون گفته می شود.

اهمیت قانون :

گاهی افراد از بعضی از قوانین و مقررات خسته می شوند و آنها را دست و پا گیر می دانند و حتی ممکن است فکر کنند که این قوانین مانع آزادی آنهاست. اما باید بدانید که جامعه بدون قانون به مشکلات جدی دچار می شود و از نظم و هماهنگی و امنیت محروم می ماند. بنابراین باید قوانین و مقرراتی وجود داشته باشند و افرادی نیز باشند که این قوانین را اعمال کنند و بر اجرای آنها نظارت داشته باشند. هم چنان گفتیم این سه مورد از وظایف حکومت است.

قانون و هماهنگی مؤسسات :

حکومت با وضع قوانین و مقررات مختلف بین فعالیت های گوناگون موسسات جامعه نظم و هماهنگی بوجود می آورد. باید بدانید که قانون علاوه بر هماهنگ ساختن مؤسسات یک جامعه ، کارکردهای دیگری نیز دارد که به چند نمونه از آنها اشاره می کنیم.
- قانون ، روابط بین مردم و موسسات مختلف را تنظیم می کند و مشخص می سازد که موسسات در مقابل مردم چه وظیفه ای دارند و مردم در برابر مؤسسه ها دارای چه وظایفی هستند.
- به درگیریها و منازعات میان مردم و گروهها رسیدگی می کند
- از حقوق محرومان در مقابل ستمگران و زورگویان دفاع می کند

 

فکر کنید و پاسخ دهید درس 4 :
1 – هنجار چیست، دو نمونه از هنجارهای اجتماعی را نام ببرید.

1.به باید ها و نباید های روزمره که به رفتار ما جهت می دهند هنجار می گوئیم. مثل خوردن سه وعده غذا در روز
2. پوشیدن لباس یک جور در اجتماع و .......

2 – قانون را تعریف کنید.

هنجارهایی که توسط حکومت بوجود می آید یعنی حکومت از طریق مجلس قانون گذاری یا از راههای دیگر بایدها و نبایدها را تعیین می کند و آنها را برای رعایت و اجرا به افراد جامعه و مؤسسات ابلاغ می نمایند، قانون گفته می شود.

3 – آیا انسان می تواند بدون قانون زندگی کند؟ چرا؟

خیر، زیرا با مشکلات جدی روبرو می شود و از نظم و هماهنگی و امنیت محروم می ماند. جامعه بدون قانون مدت زیادی دوام نمی آورد و از هم می پاشد.

4 – حکومت به چه وسیله ای میان مؤسسات مختلف هماهنگی ایجاد می کند؟

وضع قوانین و مقررات مختلف

 

 

 

 

فصل دوم ، حکومت ما :
درس پنجم حکومت ما چه ویژگیهایی دارد؟

تفاوت درحکومت ها به تفاوت در دین، فرهنگ و تاریخ هر کشور بستگی دارد یکی از مهم ترین ملاک های طبقه بندی حکومت ها، میزان توجه آنها به قوانین الهی است و بر این اساس در یک حکومت الهی فرد یا گروهی به نمایندگی از طرف مردم طبق دستورات و قوانین خداوند بر آنان حکومت می کند.
در این نوع حکومت، فرد یا گروه حاکم بر مردم نه بر اساس تشخیص خود بلکه بر پایه ی دستورات الهی، تعالیم پیامبران و اولیای خدا عمل می کند. در حکومت الهی ، هدف اصلی رشد و سعادت مردم است.

آیا مردم حکومت ما را انتخاب کرده اند؟

تاریخ کشور نشان می دهد که از گذشته های دور همواره شاهان بر جان و مال مردم تسلط داشته اند و قانون نیز همان اراده شاهان بوده است.
پس از گذشت سالیان دراز مردم دریافتند که حکومت یک نفره، یک حکومت خودکامه است و باعث گمراهی می شود. از این رو در سال 1357 علیه حکومت ظالم و ستمگر شاهنشاهی انقلاب کردند و به رهبر و راهنمایی عادل که راه خدا را تشخیص می داد روی آوردند و با او پیمان بستند که همیشه به راه خدا بروند. پس به پای صندوقهای رأی رفتند و به حکمت جمهوری اسلامی رأی دادند.

حکومت ما الهی است.
حکومت الهی حکومتی است که :

اولاً : قوانین آن بر اساس دستورات خداوند باشد و نمایانگر مردم قوانین مخالف دستورات الهی را تصویب نکنند.
ثانیاً : رهبری آن در دست فردی باشد که احکام و دستورات خداوند را به خوبی بداند تا بتواند راه الهی راتشخیص دهد. سیاستمدارباشد تا بتواند از منافع و حقوق مردم در برابر ستمگران دفاع کند، با دشمنان مردم شجاعانه برخورد کند، بینش اجتماعی داشته باشد، به فکر مردم باشد و شرایط اجتماعی آنها را درک کند، با تقوا باشد و با مردم به عدالت رفتار کند.

حکومت جمهوری اسلامی ایران نیز بر پایه این دو ویژگی استوار است.
اولاً : قانون اساسی کشور ما بر اساس احکام قرآن نوشته شده است. قوانینی نیز که در مجلس شورای اسلامی به تصویب می رسند، نباید با قوانین الهی و دستورات خداوند مخالف باشند.
ثانیاً : امام خمینی (ره) بنیانگذار این حکومت، شخصیتی روحانی، آگاه از دین اسلام و اشنا با امور مردم ، حکومت اسلامی را در کشور ما ایجاد کردند. اکنون نیز رهبری حکومت اسلامی در دست فقیهی است که از مسائل زمان آگاه است. بر همین اساس می گوئیم که حکومت اسلامی ما از نوع ولایت فقیه است یعنی سرپرست آن ، شخصیتی روحانی، مسلط به احکام دینی و مطلع از سیاست و اداره جامعه است.

ارکان حکومت ما چیست؟

حکومت ما هم مردمی است و هم اسلامی. به هیمن دلیل آن را جمهوری اسلامی می نامند. ارکان حکومت جمهوری اسلامی ایران عبارتند از :
1. قوه مقننه : قوه مقننه وظیفه قانونگذاری را برعهده دارد. در حکومت ما مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان وظیفه قانونگذاری را به عهده دارند و دو رکن قوه مقننه هستند. همه ی قوانین در مجلس شورای اسلامی به تصویب می رسند.
قوانینی که در مجلس تصویب می شوند نباید با احکام اسلامی و قانون اساسی مغایرت داشته باشند، تشخیص دادن این امر به عهده ی شورای نگهبان است. شورای نگهبان از شش نفر فقیه منتخب رهبری و شش نفر حقوقدان تشکیل می شود.
2- قوه مجریه:
این قوه مسؤولیت اجرای این قوانین را برعهده دارد و از دولت و سازمانهایی که تحت نظر دولت به اجرای قوانین می پردازند، تشکیل می شود. آنها موظف اند که بر کار و فعالیت های همه مؤسسات کشور نظارت داشته باشند. رئیس قوه مجریه رئیس جمهور است.
3- قوه قضاییه :
این قوه مسؤولیت نظارت بر اجرای قوانین را برعهده دارد. از دیگر وظایف قوه قضاییه ، رسیدگی به تخلفات و اختلافات موجود در جامعه است.
4- رهبری :
مهم ترین رکن حکومت اسلامی، رهبری آن است. رهبر حکومت اسلامی که فقیهی عادل و مطلع از امور زمان و سیاستمداری درستکار است. با اختیاراتی که قانون اساسی به او می دهد، به این ترتیب بر کار سه قوه قضاییه، مقننه و مجریه نظارت دارد:
- عزل و نصب فقهای شورای نگهبان (نظارت بر قوه مقننه)
- عزل و نصب رئیس قوه قضاییه ( نظارت بر قوه قضاییه)
- امضای حکم ریاست جمهوری یا عزل وی (نظارت بر قوه مجریه)
- رهبر هم چنین میان سه قوه هماهنگی ایجاد می کند تا آنها به خوبی بتوانند جامعه ی اسلامی را اداره و مشکلات آن را رفع کنند.
5 – مجلس خبرگان :
مجلس خبرگان از متخصصان امور دینی تشکیل شده و وظیفه آن، انتخاب رهبر و نیز تشخیص صلاحیت رهبری بر اساس معیارهای قانون اساسی است اعضای مجلس خبرگان را مردم انتخاب می کنند.

خودآزمایی درس 5 :
1 – تنوع حکومت ها به چه عواملی بستگی دارد؟

به تفاوت در دین، فرهنگ و تاریخ هر کشور بستگی دارد

 

2 – حکومت الهی چه ویژگیهایی دارد؟

1. قوانین آن بر اساس دستورات خداوند است ونمایندگان مردم قوانین مخالف دستورات الهی را تصویب نمی کنند.
2 – رهبری آن در دست فردی است که احکام و دستورات خداوند را به خوبی می داند تا بتواند راه الهی را تشخیص دهد. سیاستمدار باشد تا بتواند از منافع و حقوق مردم در برابر ستمگران دفاع کند، با دشمنان مردم شجاعانه برخورد کند یا بینش اجتماعی داشته باشد، به فکر مردم باشد، و شرایط اجتماعی آن ها را درک کند، با تقوا باشد و با مردم به عدالت رفتار کند.

3 – چرا حکومت اسلامی ایران از نوع حکومت الهی است؟

زیرا هر دو این ویژگی را داراست. اولاً قانون اساسی کشور ما بر اساس احکام قرآن نوشته شده. قوانینی که در مجلس نیز به تصویب برسند نیز نباید با قوانین الهی و دستورات خداوند مخالف باشند.
و ثانیاً : امام خمینی بنیانگذار این حکومت، شخصیتی روحانی، آگاه از دین اسلام و آشنا با امور مردم و جامعه ی خود بودند. ایشان به نمایندگی از طرف مردم حکومت اسلامی را بنا گذاشتند. اکنون هم رهبری در دست فقیهی است که از مسائل زمان آگاه است.

4 – ارکان اصلی حکومت اسلامی را نام ببرید.

1-قوه مقننه ، 2- قوه مجریه، 3- قوه قضائیه، 4- رهبری ، مجلس خبرگان

5 – رهبر حکومت اسلامی چگونه بر کار قوای سه گانه نظارت می کند؟

او با اختیاراتی که قانون اساسی به او می دهد، به ترتیب زیر بر کار سه قوه نظارت می کند: 1- عزل و نصب فقهای شورای نگهبان (نظارت بر قوه ی مقننه) 2- عزل و نصب رئیس قوه قضاییه (نظارت بر قوه قضاییه) 3 – امضای ریاست جمهوری یا عزل وی (نظارت بر قوه ی مجریه) رهبر همچنین میان کار سه قوه هماهنگی ایجاد می کند. تا آنها بتوانند بخوبی جامعه اسلامی را اداره کنند.

6 – متخصصان مجلس خبرگان را چه کسانی تشکیل می دهند و این افراد را چه کسانی انتخاب می کنند؟

متخصصان امور دینی و اعضای مجلس را مردم انتخاب می کنند

7 – حکومت اسلامی ما از نوع ولایت فقیه است یعنی چه ؟

یعنی سرپرست آن ، شخصیتی روحانی، مسلط به احکام دینی، و مطلع از اداره سیاست و اداره جامعه است.

8 – چرا حکومت ما را جمهوری اسلامی می نامند؟

زیرا هم مرمی است و هم اسلامی است

9 – مهمترین رکن حکومت اسلامی ما را چه رکنی تشکیل می دهند؟

رهبری

10 – رهبر حکومت اسلامی چه شخصیتی است؟ فقیهی عادل و مطلع از امور زمان و سیاستمداری درستکار است.

فقیهی عادل و مطلع از امور زمان و سیاستمداری درستکار است.

درس ششم
6 – مجلس ما در حکومت چه نقشی دارد؟

با کمی دقت در زندگی اجتماعی خود، متوجه می شوید که قوانین تصویب شده در مجلس شورای اسلامی همه زندگیتان را فرا گرفته است.
مجلس شورای اسلامی از نمایندگان مردم تشکیل می شود. در کشور ما هر چهار سال یکبار، مردم پای صندوق های رأی می روند و نمایندگان خود را از میان «نامزد» های نمایندگی انتخاب می کنند. هر یک از نامزدهای انتخاباتی که تعداد بیشتری رأی بیاورد، به عنوان نماینده مردم به مجلس شورای اسلامی راه پیدا می کند.
انتخابات فرصتی است که مردم از طریق آن می توانند در تصمیمات مهمی که حکومت برای آنها می گیرد. شرکت داشته باشند، به همین دلیل با احساس مسؤولیت بیشتری در انتخابات مشارکت می کنند.
نمایندگان مجلس برای اینکه بتوانند در مورد مسائل مهم مملکتی بهتر تصمیم بگیرند، از میان خود افرادی را به عنوان «هیئت رئیسه» انتخاب می کنند. رئیس مجلس در رأس هیئت رئیسه است و وظیفه دارد جلسات مجلس را اداره کند.
کار اصلی نمایندگان مردم ، در مجلس شورای اسلامی ، مشورت کردن درباره مسائل مختلف و وضع قوانین است. آن ها برای مشورت بهتر گروههای گوناگونی را تشکیل داده اند و هر یک از نمایندگان در یکی از این گروهها عضویت دارند. این گروهها کمیسیون نام دارند و کمیسیون نام دارند و کمیسیون کشاورزی، سیاست خارجی ، بازرگانی و آموزش و پرورش از جمله آنها هستند.
هر پیشنهادی که قرار باشد به صورت قانون در بیاید.در مرحله اول در یکی از کمیسیون های مجلس به بحث و مشورت گذاشته می شود. پس از اینکه اعضای کمیسیون در مورد آن بحث کردند و اصلاحات لازم را انجام دادند، برای بحث نهایی در جلسه ی علنی مجلس که اکثریت نمایندگان در آن حضور دارند، مطرح می شود و موافقان و مخالفان در مورد آن آزادانه صحبت می کنند.
اگر مصوبات مجلس از نظر شورای نگهبان مخالف با قانون اساسی و اصول و احکام اسلامی نباشد، برای اجرا به قوه مجریه یا قضائیه ابلاغ می شود.


وظایف و اختیارات مجلس :
برای آشنایی با قوه مقننه لازم است بدانیم که مجلس در چه باید بکند یعنی چه وظایفی دارد و چه می تواند بکند یعنی چه اختیاراتی دارد.

اختیارات مجلس عبارتند از :
قانون گذاری :

وظیفه اصلی مجلس ، وضع قوانین است. مجلس از طریق تهیه و تنظیم قوانین در زندگی مردم نقش مهمی دارد. حکومت نیز با اجرای قوانین ، نیازهای مختلف مردم و مؤسسات و سازمانها را دفع می کند. اما وظایف مجلس آنها تنها به تصویب قوانین محدود نمی شود بلکه کارهای دیگری را نیز از طرف مردم و برای مردم می تواند انجام دهد، از جمله:


1– دادن رأی اعتماد به وزیران :

رئیس جمهور پس از تأیید و انتخاب از طرف مردم، موظف است وزیران مورد نظر خود را به نمایندگان مجلس معرفی کند. پس از آن، هر یک از وزیران خود را معرفی می کند و نمایندگان در مورد صلاحیت او برای مسؤولیت اظهار نظر می نمایند. در پایان نیز برای هر یک از آنان رأی گیری می شود. اگر بیشتر نمایندگان به وزیر معرفی شده رأی اعتماد بدهند، او به عنوان وزیر منصوب می شود.


2 – سؤال کردن از رئیس جمهوری و وزیران :

نمایندگان مجلس می توانند درباره عملکرد رئیس جمهور و هریک از وزیران آنها سؤال کنند. رئیس جمهور یا وزیری که از او سؤال شده است، باید در مجلس حاضر شود و به سؤال نمایندگان پاسخ دهد.


3 – استیضاح :

استیضاح به معنی توضیح خواستن است و با سؤال کردن تفاوت دارد. در استیضاح پس از آنکه وزیر استیضاح شده در مجلس حاضر شد و در مورد مسئله مورد نظر مجلس توضیح داد، باید از مجلس مجدداً رأی اعتماد بگیرد.


4 – تحقیق و بررسی :

مجلس این اختیار را دارد که در مورد مسائل مهم کشور تحقیق و بررسی کند و برای رسیدگی به مشکلات سازمانها و شکایت های مردم هیئت هایی را تشکیل دهد. همه ی مسؤولان اجرایی در ادارات موظفند به پرسش های هیئت های رسیدگی مجلس پاسخ مناسب دهند و با آنان همکاری کنند. این هیئت ها در مورد نحوه اجرای قوانین تحقیق می کنند. آنها می خواهند بدانند که آیا قوانینی که در مجلس تصویب می گردند به خوبی اجرا می شوند و یابد اجرای آنها نواقصی وجود دارد.


رسیدگی به شکایات مردم :

اگر مردم از ادارات و سازمان های اجرایی یا دستگاههای قضایی مانند دادگاهها ودادسراها شکایت داشته باشند، می توانند آن را با نمایندگان خود در میان بگذارند ، مجلس نیز موظف است به این شکایت ها رسیدگی کند و از سازمانها توضیح بخواهد و نتیجه را اعلام کند.


فکر کنید و پاسخ دهید ، درس 6 :
1- وظیفه ی اصلی مجلس شورای اسلامی چیست؟

مشورت کردن درباره مسائل مختلف و وضع قوانین است.


2- هیئت رئیسه مجلس چه وظیفه ای برعهده دارد؟

نمایندگان مجلس برای اینکه بتوانند در مورد مسائل مهم مملکتی بهتر تصمیم بگیرند، از میان خود افرادی را به عنوان «هیئت رئیسه» انتخاب می کنند، رئیس مجلس در رأس هیئت رئیسه است و وظیفه دارد جلسات را اداره کند.


3– تفاوت سؤال و استیضاح را توضیح دهید.

استیضاح به معنی توضیح خواستن است و با سؤال کردن متفاوت است. در استیضاح، وزیر استیضاح شده پس از اینکه وارد مجلس شد و در مورد مسئله ی مورد نظر مجلس شد و در مورد مسئله مورد نظر مجلس توضیح داد، باید از مجلس مجدداً رآی اعتماد بگیرد.


4 – کمیسیون های مجلس شورای اسلامی چه وظیفه ای برعهده دارند؟

هر پیشنهادی که قرار باشد به صورت قانون در بیاید، در مرحله اول در یکی از کمیسیون های مجلس به بحث و مشورت گذاشته می شود. پس از اینکه اعضای کمیسیون درمورد آن بحث کردند و اصلاحات لازم را انجام دادند، برای بحث نهایی، در جلسه ی علنی مجلس که اکثریت نمایندگان در آن حضور دارند. در صورت گرفتن رأی ثبت از طرف، اکثریت نمایندگان ، مجلس آن را تصویب می کند.

 

 

 

درس هفتم

دولت ما در حکومت چه نقشی دارد؟

دولت از چند وزارتخانه و سازمان تشکیل می شود. آنها کارهای مختلفی برای مردم انجام می دهند و رئیس جمهور بر کارهاشان نظارت دارد.به عبارت دیگر وظیفه ی دولت و سازمانهای تحت نظر آن اجرای قوانینی است که قوه مقننه وضع کرده است.

رئیس جمهور :

رئیس جمهور برای مدت چهارسال با رأی مستقیم مردم انتخاب می شود و انتخاب مجدد او به صورت متوالی، تنها برای یک دوره بلامانع است.
مردم کشورما پس از تصویب قانون اساسی در سال 1358 برای اولین بار به پای صندوق های رأی رفتند و از میان چند نامزد انتخاباتی ، رئیس جمهور خود را انتخاب کردند.

وظایف رئیس جمهور :

رئیس جمهور وظایف متعددی بر عهده دارد و در انجام این وظایف در برابر ملت، رهبر و مجلس شورای اسلامی مسؤول است. وی برای هماهنگ کردن سازمانها تلاش بسیار می کند. هم چنین اوقات بسیاری را برای رسیدگی به شکایات مردم وشنیدن پیشنهادها و اعتراض های آنان صرف می کند. به طور کلی وظایف رئیس جمهور بسیار سنگین است و کسی که این مسؤولیت را می پذیرد، باید زحمات زیادی را تحمل کند. از جمله این وظایف عبارتند از:

ریاست قوه مجریه :

رئیس جمهور پس از اینکه از طرف مردم برگزیده شد، موظف است ظرف مدت کوتاهی هیئت دولت را برای گرفتن رأی اعتماد به مجلس شورای اسلامی معرفی کند.

اجرای قانون اساسی :

مطابق قانون اساسی، رئیس جمهور مسؤول اجرای قانون اساسی است. اگر در سازمان یا وزارتخانه ای بر خلاف قانون اساسی عمل شود، رئیس جمهور از مسؤول آن وزارتخانه خانه درخواست می کند که علت را توضیح دهد.

تعیین نماینده ویژه :

در مواقع ضروری برای پیگیری کارها نماینده یا نمایندگانی را تعیین میکند. از جمله زمانی که در اداره یاوزارتخانه ای شکل خاصی پیش می آید یا به علت وقوع سیل و زلزله به منطقه خسارت وارد می شود، نماینده رئیس جمهوری و بررسیهای لازم را انجام میدهد و برای حل مشکلات تصمیم گیری می کند.

امضای توافق نامه های بین المللی :

در بین کشورهای جهان، قراردادهای بسیاری در زمینه های اقتصادی، نظامی ، فرهنگی و سیاسی بسته می شود. کلیدی موافقت نامه ها و قراردادهایی که قرار است بین جمهوری اسلامی ایران و کشورهای دیگربسته شود. پس از تصویب مجلس شورای اسلامی به امضای رئیس جمهور یا نماینده ی قانونی او می رسد.

هیئت دولت :

هیئت دولت، گروهی است که از رئیس جمهور، معاونان رئیس جمهورو وزیران تشکیل می شود. آنها در طول سال جلسات متعددی برگزار می کنند و در مورد مسائل مهم کشور و جهان به گفتگو می پردازند، با مشورت یکدیگر به راه حل هایی می رسند و در مورد مسائل تصمیم گیری می کنند.
در غیاب رئیس جمهور،معاون اول مسؤولیت تشکیل جلسات هیئت وزیران را برعهده دارد. سایر معاونان رئیس جمهور نیز عهده دار مسؤولیت مؤسسات و سازمانهایی هستند که مستقیماً زیر نظر رئیس جمهور قرار دارند. سازمان تربیت بدنی، سازمان حفاظت محیط زیست از جمله ی این سازمانها هستند. هر یک از وزیران مسؤولیت یکی از وزارتخانه های کشور را به عهده دارد.

فکر کنید و پاسخ دهید . درس 7
1– وظایف رئیس جمهور را نام ببرید.

1. ریاست قوه مجریه
2. اجرای قانون اساسی
3.تعیین نماینده ویژه
4. امضای توافق نامه های بین المللی

2- مسؤول اجرای قانون اساسی کیست و این مسؤولیت را چگونه انجام می دهد؟

رئیس جمهور اگر در سازمان یا وزارتخانه ای بر خلاف قانون اساسی عمل شود. رئیس جمهور از مسؤول آن وزارتخانه درخواست می کند که علت را توضیح دهد

3 – از نظر قانون هر شخص چند بار متوالی می تواند به عنوان رئیس جمهور انتخاب شود؟ به نظر شما چرا چنین قانونی وضع شده است؟

به صورت متوالی ، تنها برای یک دوره بلامانع است. تا اشخاص جدید با ایده ها و راهکارهای جدید بتوانند ریاست جمهوری را برعهده بگیرند.

4 – هیئت وزیران از چه کسانی تشکیل می شود و در مورد چه مسائلی بحث می کند؟

از ریاست جمهور و معاونان رئیس جمهور و وزیران تشکیل شده است و در مورد مسائل مهم کشور و جهان به گفتگو می پردازند. با مشورت یکدیگر به راه حل هایی می رسند در مورد مسائل تصمیم گیری می کنند.

5 – در غیاب رئیس جمهور چه کسی مسؤولیت تشکیل جلسات هیئت وزیران را به عهده می گیرد؟

معاون اول رئیس جمهور

 

6 – در توافق نامه های بین المللی وظیفه ریاست جمهور چیست؟

کلیه ی موافقت نامه ها و قراردادهایی که قرار است بین جمهوری اسلامی ایران و کشورهای دیگر بسته شود، پس از تصویب مجلس شورای اسلامی، به امضای رئیس جمهور یا نماینده ی قانونی او می رسد.

7 – نماینده ویژه کیست ؟
نماینده ای است که از طرف ریاست جمهوری و برای پیگیری کارهای ویژه در مواقع ضروری انتخاب می شود. مثلاً در هنگام سیل و زلزله و .... نماینده رئیس جمهور بررسیهای لازم را انجام می دهد و برای حل مشکلات تصمیم گیری می کند.

 

درس 8

قوه قضاییه ما در حکومت چه نقشی دارد؟
شما نیز ممکن است به این نتیجه رسیده باشید که مجلس و دولت به تنهایی نمی توانند جامعه را اداره کنند. پس باید در جامعه مرجعی باش که بر اجرای قوانین نظارت کند، با تخلفات برخورد کند و متخلفان را به مجازات برساند. در غیر این صورت، جامعه دچار آشوب وفساد می شود، قوانین ارزش خود را از دست می دهند و بی قانونی حاکم می شود.
مرجعی که بر اجرای قوانین نظارت می کند قوه قضائیه است. قوی قضائیه یکی از ارکان مهم حکومت است و می کوشد عدالت را بر جامعه حکمفرما کند تا هیچکس نتواند حقوق دیگران را زیر پا بگذارد. کار اصلی قوه قضاییه نظارت بر خوب اجرا شدن قانون است.

 

وظایف قوه قضاییه :
قوه قضاییه بر اجرای کامل قوانین و برقراری عدالت اسلامی در میان مردم، وظایف زیر را انجام دهید :

1- رسیدگی به شکایت های مردم
یکی از وظایف مهم قوه قضائیه حل کردن اختلافات مردم است. در گذشته مردم برای حل اختلافات خود، به یک نفر بزرگتر که مورد پذیرش طرفین دعوا بود مراجعه می کردند، امروزه این کار را قوه ی قضائیه انجام می دهد.

2 – گسترش عدالت و آزادیهای شروع
قوه قضاییه وظیفه دارد قوانین را در مورد همه یکسان اجرا کند تا قدرتمندان نتوانند با استفاده از امکانات خود را از قانون سوء استفاده کنند. قوه قضاییه با اجرای عدالت ، محرومان را از زیر بار ظلم ستمگران نجات می دهد.

3 – کشف جرم تعقیب و مجازات مجرمان :
قوه قضاییه وظیفه دارد هر گونه تخلف را از قوانین شناسایی کند و براساس قوانین برای متخلفان مجازات مناسب تعیین نماید.

4 – پیش گیری از وقوع جرم و اصلاح مجرمان :
همان طور که پیشگیری از درمان مهمتر است ، پیش گیری از وقوع جرم نیز از مجازات مجرم و اصلاح و اهمیت بیشتری دارد ، قوه قضاییه باید بکوشد تا علل تخلف از قوانین را شناسایی کند و به رفع اشکالات موجود بپردازد.

دادگاه :
احتمالاً شما تاکنون شاهد بعضی از اختلافات و درگیریهایی بوده اید که در میان مردم به وجود آمده است. بسیاری از اختلافات بدون مراجعه به دادگاه حل می شوند. اما بسیاری دیگر باید از طریق دادگاه حل گردند. قاضی در دادگاه دادخواست و مدارک شکایت کنند و کسی را که از او شکایت شده است. مطالعه می کند و از آنها می خواهد که از خود دفاع کنند.
کار قاضی بسیار دقیق و حساس است. بنابراین او باید عاقل، مؤمن، عادل و عالم به قوانین حقوق و اسلامی باشد و بر اساس حق و عدالت قضاوت کند. در همه ی دادگاه ها، طرفین دعوا حق دارند فرد صالحی را که با قوانین حقوقی آشنا است. به عنوان وکیل مدافع خود انتخاب کنند. اگر آنها توانایی مالی برای انتخاب وکیل نداشته باشند دادگاه برایشان وکیل انتخاب می کند. وکیل قوانین را می شناسد و می تواند از حقوق موکل خود دفاع کند. در حقیقت وکیل به دادگاه کمک می کند تا حکم عادلانه را صادر کند و در حق کسی ظلمی صورت نگیرد.


دادگستری :
دادگستری یکی از وزارتخانه های دولت است که زیر نظر رئیس قوه قضائیه فعالیت می کند. این وزارتخانه مرجع رسیدگی به شکایت های مردم و سازمانهاست، دادگاه از دادگستری تبعیت می کنند.

فکر کنید و پاسخ دهید 1
درس 8
– قوه قضاییه در مورد شکایت های مردم چه وظیفه ای دارد؟
یکی از وظایف مهم قوه قضاییه، حل کردن اختلافات مردم است.

2 – قوه قضاییه در مورد اجرای عدالت چه وظیفه ای دارد؟
قوه قضائیه وظیفه دارد قوانین را در مورد همه به طور یکسان اجرا کند تا قدرتمندان نتوانند با استفاده از امکانات خود از قانون سوء استفاده کنند.

3 – قاضی برای رسیدگی به شکایت چه کارهایی باید انجام دهد؟
قاضی در دادگاه دادخواست و مدارک شکایت کننده و کسی را که از او شکایت شده است، مطالعه می کند و از آنها می خواهد که از خود دفاع کنند.

4 – چرا قوه قضاییه یکی از ارکان مهم حکومت است و کار اصلی آن چیست؟
زیرا می کوشد تا عدالت را بر جامعه حکمفرما کند تا هیچکس نتواند حقوق دیگران را زیر پا بگذارد و کار اصلی آن نظارت بر خوب اجرا شدن قوانین است.

5 – شناسایی تخلف از قوانین بر عهده چه مرجعی است؟
قوه قضاییه ، این قوه موظف است تخلف از قوانین را شناسایی کند و بر اساس قوانین برای متخلفان مجازات مناسب تعیین نماید.

6 – ریاست دادگستری به عهده کیست؟
قاضی

7 – کار دادگستری چیست؟
این وزارت خانه مرجع رسیدگی به شکایت های مردم و سازمانهاست.

 

 

 

درس نهم
رهبر ما در حکومت چه نقشی دارد؟

رهبری جمهوری اسلامی بر پایه ولایت فقیه است. برای آشنایی با ولایت فقیه نخست معنای «ولایت» را بیان می کنیم.

ولایت :

به معنای سرپرستی است . کسانی که از یک شخص یا یک مکتب فکری یا سیاسی پیروی می کنند، در حقیقت ولایت و سرپرستی آن فرد یا مکتب را پذیرفته اند. از نظر معتقدان به دین تنها خدا می تواند بر انسان ولایت داشته باشد. زیرا آفریننده ی انسان و مالک حقیقی هستی است و از همه ی امور آگاه می دارد. بنابراین انسان، یا باید ولایت خدا را بپذیرد و یا به ناچار به ولایت غیر خدا تن در دهد.

ولایت فقیه :

مسلمانان باید تنها حاکمیت خدا را بپذیرند و در همه حال تابع ولایت او باشند. پیامبران و امامان نیز از طرف خداوند نمایندگی داشتند تا مردم را سرپرستی کنند. در روزگار غیبت امام زمان (عج) ، سرپرستی جامعه ی اسلامی بر عهده فقیه و اسلام شناسی عادل، با تقوا، آگاه به زمان، شجاع، مدیر و مدبر است. در واقع رهبری جامعه ی اسلامی کسی است که شایستگی نمایندگی از طرف امام زمان (عج) را داشته باشد. این نوع رهبری ولایت فقیه نام دارد . پذیرش ولایت فقیه در حقیقت، پذیرش ولایت مکتب اسلام در نتیجه، ولایت خدا است.
اگر حاکم جامعه اسلامی فقیه نباشد، قوانین اسلام درجامعه اجرا نخواهد شد. در نتیجه، جامعه از مسیر تکامل و سعادت خارج می گردد و به فساد و تباهی کشیده می شود.

وظایف رهبر :

در حکومت اسلامی ما، رهبر مانند سایر مردم وظایفی برعهده دارد و برای انجام دادن آن، احساس مسؤولیت می کند. وظایف رهبر جامعه اسلامی عبارت است از :

1- تعیین جهت کلی نظام جمهوری اسلامی :

رهبر جمهوری اسلامی با توجه به دستورات اسلام و هدف های پیش بینی شده برای جامعه اسلامی، مسیر حرکت را تعیین می کند و نمی گذارد سازمانهای جامعه از مسیر اسلامی منحرف شوند. البته رهبر در این جهت گیریها با صاحب نظران و کارشناسان مشورت می کند.

2 – حل اختلاف و تنظیم روابط قوای سه گانه :

هر یک از قوای سه گانه نظام جمهوری اسلامی ایران به طور مستقل فعالیت می کند. اگر زمانی بین این قوا اختلافی به وجود آید، رفع اختلاف و تنظیم روابط آنها به عهده رهبر است.

3 –فرماندهی کل نیروهای مسلح :

فرماندهی نیروهای مسلح برعهده رهبر است. نیروی مسلح با نظارت و کنترل مستقیم رهبر برای خدمت به مردم و مسلمانان دفاع از آنان تلاش می کنند.

4- حل کردن مشکلاتی که از راه های عادی حل نمی شوند:

گاهی در جامعه مشکلاتی پیش می آید که مسؤولان قوای سه گانه به طور عادی نمی توانند آنها را حل کنند. در چنین شرایطی رهبر با مشورت با جمع تشخیص مصلحت نظام مشکلات را حل می کند.

5-عفو یا تخفیف مجازات محکومان :

رهبر با رعایت دستورهای اسلامی پس از پیشنهاد درگیری قوه قضاییه می تواند محکومان را عفو کند یا از مجازات آنها بکاهد.

فکر کنید و پاسخ دهید : درس 9 :
1 – مفهوم ولایت چیست؟

ولایت به معنای سرپرستی است. کسانی که از یک شخص یا یک مکتب فکری یا سیاسی پیروی می کنند، در حقیقت ولایت و سرپرستی آن فرد یا مکتب را پذیرفته اند.

2- آیا گروهها که برای رسیدن به هدفی فعالیت می کند بدون رهبر به هدف می رسد ؟ چرا؟

خیر، زیرا حتی در همین گروه کوچک نیز، بدون وجود رهبر، اغتشاش و بی نظمی به وجود خواهد آمد و افراد به هدف نخواهند رسید.

3 – حکومت ولایت فقیه چه نوع حکومتی است ؟ توضیح دهید.

در روزگار غیبت امام زمان (عج)، سرپرستی جامعه اسلامی برعهده فقیه و اسلام شناسی عادل و با تقوا، آگاه به زمان ، شجاع ، مدیر و مدبر است. این حکومت، حکومتی است که رهبری آن را شخصی به عهده دارد که شایستگی نمایندگی از طرف امام زمان را داشته باشد.

4 – جهت کلی نظام جمهوری اسلامی توسط چه کسی و چگونه تعیین می شود؟

توسط رهبر جامعه اسلامی و با توجه به دستورات اسلام و هدف های پیش بینی شده برای جامعه اسلامی تعیین می شود.

5– چرا حل اختلاف های قوای سه گانه و تنظیم روابط آن ها به رهبر واگذار شده است؟

زیرا رهبر با توجه به اقتدار ، اطلاعات و توانمندی که دارد، بر کار هر یک از آنها نظارت کرده و با پیدا کرن منشأ اختلاف آنها را راهنمایی می کند.

6 – اگر رهبر جامعه اسلامی با تقوا نباشد، در جامعه چه مشکلاتی پیش می آید؟

در این صورت، قوانین اسلامی در جامعه اجرا نخواهند شد، و جامعه از مسیر تکامل و سعادت خارج می گردد و به فساد و تباهی کشیده می شود.


7 – وظیفه مجمع تشخیص مصلحت نظام چیست؟ (یکی از وظایف)

اگر در جامعه مشکلاتی پیش آید که مسؤولان قوای سه گانه بطور عادی نتوانند آنها را حل کنند، رهبر با مشورت مجمع تشخیص مصلحت نظام مشکلات را حل می کند.


8 – عفو یا تخفیف مجازات محکومان چگونه صورت می گیرد؟

رهبر با رعایت دستورهای اسلامی و پس از پیشنهاد درگیری قوه ی قضائیه می تواند محکومان را عفو کند یا از مجازات محکومان بکاهد.

 

فصل سوم
درس دهم - ما در حکومت چه نقشی داریم ؟(1)

مجلس شورای اسلامی که از نمایندگان مردم تشکیل شده است. در اداره کشور نقش بسیار مهمی دارد.

انتخابات مجلس :

مردم هر چهار سال یک بار برای انتخاب نمایندگان خود به پای صندوق ها رأی می روند. آنها پس از بررسی و مطالعه ی درباره داوطلبان نمایندگی مجلس و مشورت با یکدیگر نمایندگان مورد نظر خود را انتخاب می کنند. کسی حق ندارد جای کس دیگری رأی بدهد و همه مردم در انتخاب نماینده مورد علاقه خود آزادند. پس از پایان رأی گیری، تعدادی از نامزدهای انتخاباتی که اکثریت آرا را بدست می آمدند، به مجلس شورای اسلامی راه می یابند و برای مدت چهار سال به نمایندگی از طرف مردم قوانین مناسب را وضع و بر فعالیت های دولت نظارت می کنند.
هر شهر برای خود نماینده یا نمایندگی دارد تعداد نمایندگان هر شهر به جمعیت آن شهر و روستاهای اطراف آن بستگی دارد. در بسیاری از کشورهای پیشرفته همانند فرانسه، انگلیس و آمریکا، هیچیک از اقلیت های مذهبی در مجلس نماینده ندارند اما مدیران بزرگ و آزاد همه ی اقلیت های مذهبی ( ارمنی ف آشوری، کلیمی و زرتشتی) برای دفاع از حقوق مردم خود در مجلس نماینده یا نمایندگی دارند.
مردم ایران با مشارکت مستقیم در انتخابات مجلس، نمایندگانی را انتخاب می کنند که حامی حقوق آنها باشند. آنها به این ترتیب در اداره ی کشور سهیم می شوند. مردم می توانند در محل ویژه ای که مجلس به آنها اختصاص داده است، حضور یابند و بحث های مجلس از نزدیک دنبال کنند و با نمایندگان شهرهای مختلف آشنا شوند. هم چنین شبکه ی دوم صدای جمهوری اسلامی، بحث های مجلس را به طور مستقیم پخش می کند و سیما نیزدر برنامه های خود از بحث ها و مصوبات مجلس گزارشهایی ارائه می دهند. روزنامه و مجلات هم بطور مرتب آنچه را که در مجلس اتفاق می افتد به اطلاع خوانندگان علاقمند می رسانند.
مردم می توانند طی ملاقات های دیداری و یا برقراری ارتباط از طریق تفنن با نمایندگان حوزه ی انتخابیه خود ارتباط داشته باشند و پیشنهادها و سؤالات خود را در مورد قوانین مجلس به آنها بدهند.

فکر کنید و پاسخ دهید ، درس 10
1 – انتخابات مجلس هر چند سال یکبار برگزار می شود؟

هر 4 سال یکبار

2 – آیا در کشورهای پیشرفته اقلیت های مذهبی در مجلس قانونگذاری نماینده دارند؟ در ایران چه طور ؟

خیر، اما مدیران بزرگ و آزاد همه ی اقلیت های مذهبی، برای دفاع از حقوق مردم خود در مجلس نماینده یا نمایندگانی دارند.

3 – تعداد نمایندگان هر شهر به چه عاملی بستگی دارد؟

به جمعیت آن شهر و روستاهای اطراف آن شهر بستگی دارد

4 – مردم از چه راههایی بر تصمیمات مجلس شورای اسلامی نظارت می کنند؟

1. مردم می توانند در جاهایی که مجلس معین کرده حضور یابند و بحث های مجلس را از نزدیک دنبال کنند.
2. با استفاده از برنامه های مربوط به مجلس که از شبکه دوم سیما پخش می شود
3. با استفاده از مطالب روزنامه و مجلات
4. ایجاد ارتباط از طریق تلفن، نامه و ملاقات های دیداری و حضوری با نمایندگان

5- مردم به چه طریق در اداره کشور سهیم می شوند؟

آنان با مشارکت مستقیم در انتخابات مجلس ، نمایندگانی را انتخاب می کنند که حامی حقوق آنها باشند.

6 – مردم چگونه نمایندگان خود را انتخاب می کنند؟

آنها پس از بررسی و مطالعه ی درباره داوطلبان نمایندگی مجلس و مشورت با یکدیگر، نمایندگان مورد نظر خود را انتخاب می کنند

7 – نمایندگان پس از پایان رأی گیری بر چه اساسی به مجلس راه می یابند؟

براساس اکثریت آراء بدست آمده

 

 

 

درس یازده

ما در حکومت چه نقشی داریم؟
انتخاب رئیس جمهور :

رئیس جمهور که رئیس دولت است و بعد از رهبر بالاترین مقام رسمی کشور به حساب می آید، هر چهار سال یکبار با رأی مستقیم مردم از میان نامزدهای داوطلب ریاست جمهوری انتخاب می شود.

نظارت بر کار وزیران :
مهمترین بخش دولت که رئیس جمهور ریاست آن را برعهده دارد، کابینه یا هیئت وزیران است. همانطور که پیش از این گفتیم، تأیید وزیران بر عهده ی نمایندگان مردم است. بنابراین مردم از طریق نمایندگان خود بر کارهایی که وزیران در وزارت خانه های خود انجام می دهند، نظارت دارند و از آنها در مورد کارهایشان سؤال می کنند ، وزیران نیز موظفند به نمایندگان مردم پاسخ های درست و منطقی بدهند.

مشارکت مردم در فعالیت های دولت :
همانطور که گفتیم رئیس دولت و وزراء از طرف مردم و نمایندگان آنها تأیید می شوند. در عین حال، مردم گردانندگان بخش های گوناگون دولت در وزارتخانه ها، شرکتها و سازمانهای جامعه هستند و در واقع، دولت از مردم تشکیل شده است.
مردم می توانند به طور مستقیم به دفتر رئیس جمهور واقع در خیابان پاستور تهران مراجعه یا با همین نشانی مکاتبه کنند و پیشنهادها، اعتراض ها یا سؤالات خود را به اطلاع رئیس جمهور برسانند. علاوه بر این می توانند بطور تلفنی با دفتر رئیس جمهور تماس بگیرند و مشکلات خود را مطرح کنند.
مردم هم چنین می توانند نظریات و پیشنهادهای خود را با وزیران در میان بگذارند. آنها می توانند به دفتر روابط عمومی وزارت خانه ی خود مراجعه کنند یا از طریق نامه و تلفن با وزارت خانه ها تماس بگیرند.
مردم با حضور در دادگاهها می توانند شاهد فعالیت های دادگاه باشند و جریان رسیدگی به یک پرونده را دنبال و بر نحوه ی کار قاضی نظارت کنند. مردم برای طرح مشکلات خود می توانند با قوه قضاییه مکاتبه کنند و این موارد را تلفنی به قوه قضاییه در میان بگذارند.
مردم با مقام رهبری رابطه ی بسیار معنوی دارند و عمیق به همین دلیل است که نمایندگان مجلس خبرگان که به نمایندگی از طرف مردم رهبر را تعیین می کنند، شخص را به عنوان رهبر می شناسند که مورد پذیرش عموم باشد.
به راستی در هیچ کجای دنیا رابطه ای که میان مردم و رهبران ایران (امام خمینی (ره) و حضرت آیت ا… خامنه ای) وجود داشته و دارد، دیده نمی شود.
مردم دلسوز، آگاه برای اصلاح و بهبود اوضاع کشور، پیشنهادهایشان را از راه های مختلف به اطلاع رهبر خود می رسانند. رهبر نیز به استان های مختلف سفر می کند و از نزدیک پای صحبت مردم می نشینند. امام جمعه ی منطقه که از طرف رهبر معطوف می شود، وسیله ی ارتباطی دیگری بین رهبری و مردم است. رهبر و سازمان های مختلف نیز نمایندگانی دارد که رابطه ی بین ایشان و سازمانها و مردم را تسهیل می کنند.


فکر کنید و پاسخ دهید : درس 11
1 – انتخاب رئیس جمهور چگونه انجام می گیرد؟
هر 4 سال یکبار با رأی مستقیم مردم از میان نامزدهای داوطلب ریاست جمهوری انتخاب می شود.

2 – مردم از چه طریق بر کار وزیران نظارت می کنند؟
مردم از طریق نمایندگان خود بر کارهایی که وزیران در وزارت خانه های خود انجام میدهند، نظارت دارند و از آن ها در مورد کارهایشان سؤال می کنند.

3 – اگر کسی برای بهبود کار وزارت خانه ای پیشنهادی داشته باشد، چگونه می تواند آن را ارائه دهد؟
مردم می توانند به دفتر روابط عمومی وزارت خانه ی خود مراجعه کنند یا از طریق نامه و تلفن با وزارت خانه ها تماس بگیرند.

4 – آیا می توان به حکم قاضی اعتراض کرد؟
بله . می توانند به حکم قاضی اعتراض کنند و بخواهند که در حکم صادر شده تجدید نظر شود.

5– رابطه ی مردم با رهبر جامعه اسلامی با رابطه ی مردم و رهبران دیگر کشورها مقایسه کنید.
مردم ما با رهبران خود رابطه ی بسیار عمیقی دارند. در هنگام رحلت امام در سال 68، مردم از سراسر ایران به تهران آمدند و با وسواس فراوان رهبر خود را به خاک سپردند و یا در دیدارهای عمومی و سخنرانیهای حضرت آیت ا… خامنه ای رهبر معظم انقلاب با شوق و علاقه حاضر می شوند. اما در هیچ کجای دنیا رهبران چنین جایگاهی در میان مردم ندارند و اصلاً از طرف مردم انتخاب نمی شوند.

6 – رهبر چگونه در برابر پیشنهادهایی که از طرف مردم به اطلاع او می رسد، واکنش نشان می دهد؟
رهبر به استان های مختلف سفر می کند و از نزدیک پای صحبت مردم می نشیند.

7 – امام جمعه چگونه انتخاب می شود؟
از طرف رهبر

8 – رابط میان مردم و رهبر در سازمانهای مختلف چه کسانی هستند؟
نمایندگان

9 – جمله دولت از مردم تشکیل شده است یعنی چه ؟
یعنی مردم خود گردانندگان بخش های گوناگون دولت در وزارتخانه ها ، شرکتها و سازمانهای جامعه هستند و در واقع دولت از مردم تشکیل شده است.

10 – مهمترین بخش دولت چیست؟
کابینه یا هیئت وزیران که ریاست آن برعهده رئیس جمهور است.

 

درس 12
چگونه می توانیم به نقش خود در حکومت، بهتر عمل کنیم؟

از طرفی می دانیم که جامعه، برای ادامه ی بقای خود به وحدت نیاز دارد. اکنون این سؤال مطرح می شود که با وجود تفاوت ها و اختلاف نظرهای مردم با هم، یک جامعه چگونه می تواند به وحدت دست یابد.
به عقیده ی بعضی راه رسیدن به وحدت در یک جامعه این است که همه یکسان فکر کنند یا اگر به گونه ی دیگری می اندیشند. افکارشان را مطرح نکنند تا جامعه یکپارچگی خود را از دست ندهد. ممکن است بعضی دیگر بگویند در جامعه اصلاً به یک پارچگی نیازی نیست و باید همه انسانها را آزاد گذاشت تا هر طور می خواهند بیندیشند و به فکر خود عمل کنند.
خداوند همه ی انسانها را به یک شکل نیافریده است و آنها در اندیشه و سلیقه نیز مثل همه نیستند. باید این واقعیت را بپذیریم که انسانها افکار و احساسات متفاوتی دارند و زمانی می توانند با آسایش و ارامش در کنار هم زندگی کنند که تفاوت های یکدیگر را بپذیرند و با هم برادرانه رفتار کنند.
در جامعه اسلامی همه با هم برادرند، در چنین جامعه ای اگر افراد با یکدیگر متفاوتند اما تفاوت های یکدیگر را می پذیرند و به خوبی در کنار هم زندگی و فعالیت می کنند.
در یک جامعه اسلامی زمانی یکپارچگی و وحدت ایجاد می شود که افراد ضمن اینکه نظریات و سلیقه های متفاوتی دارند و می توانند آزادانه آنها را بیان کنند. از تصمیمات ولی فقیه پیروی کنند و دستورهای او را به کار بندند.
در یک جامعه ی اسلامی مردم آزاد می اندیشند. نظریات خود را ابراز می کنند ، با نظریات مخالف با آرامش و حوصله برخورد می کنند نسبت به یکدیگر احساس برادری و محبت دارند. از دستورات مقام مافوق خود اطاعت می کنند. همگی مطیع فرمانبردار ولی فقیه هستند.


انتخابات و اخلاق انتخاباتی :
مردم یک جامعه ممکن است در مورد مسائل مهم جامعه ی خود نظریات متفاوتی داشته باشند . این نظریات متفاوت در جریان انتخابات و از جمله انتخابات مجلس آشکار می شود. در انتخابات، نامزدهای انتخاباتی تلاش می کنند خود را به خوبی معرفی کنند تا مردم آنها را بشناسند و به آنان رأی دهند. مردم هم به طرفداری از نامزدهای مختلف با یکدیگر بحث می کنند. ممکن است در شهر شما همانند بسیاری از شهرهای خوب کشورمان، مردم و نامزدهای انتخاباتی از اخلاق انتخاباتی خوبی برخوردار باشند، برای

مثال :
نامزدهای انتخاباتی، خود را همان طور که هستند معرفی کنند.
در معرفی خوبیهای خود اغراق نکنند.
سعی نکنند خود را بی عیب و ایراد نشان دهند.
به مردم وعده های دروغین ندهند.
از نامزدهای دیگر بدگویی نکنند و از تحقیر کردن و توهین به آنها بپرهیزند.
مردم نیز به ناحق از یک نامزد انتخاباتی طرفداری نکنند.
به نامزدهای دیگر تهمت نزنند.
به اعلامیه ها و آگهی های تبلیغاتی نامزدهای دیگر صدمه وارد نکنند.
در واقع مردم و نامزدها می دانند که نمایندگی در مجلس یا هر مسؤولویت دیگر بار سنگینی بر دوش آنها خواهد گذاشت و از این رو در برابر خداوند مسؤولند که به خوبی انجام وظیفه کنند.
ممکن است در بعضی شهرها، بعضی افراد ناباب جریان انتخابات را بر هم زنند گاه بعضی از رفتارهای نامزدها یا مردم، شرایط یک انتخابات سالم را برهم می زنند و مردم را به یکدیگر بدبین می کند.
بنابرآن چه گفتیم ، انتخابات خوب و سالم زمانی برگزار می شود که مردم نمایندگان مورد علاقیه خود آزادانه انتخاب کنند، با یکدیگر مدارا کنند، نظریات مخالف خود را تحمل کنند. نسبت به همه احساس دشمنی نداشته باشند و با یکدیگر با اخلاق و رفتار اسلامی رو به رو شوند.


فکر کنید و پاسخ دهید درس 12
1 – آیا همه انسانها یکسان فکر می کنند؟ چرا؟
خیر، زیرا خداوند همه انسانها را به یک شکل نیافریده و آنها در اندیشه و سلیقه مثل هم نیستند

2 – آیا برای ایجاد وحدت در جامعه می توانیم انتظار داشته باشیم که همه یکسان فکر کنند یا نظر مخالف خود را ابراز نکنند؟ چرا؟
خیر، زیرا چنین چیزی امکان پذیر نیست. فقط در صورتی که همه با آسایش و آرامش با هم زندگی می کنند و تفاوتهای یکدیگر را بپذیرند و با هم برادرانه رفتار کنند.

3 – چگونه در یک جامعه اسلامی با وجود اندیشه های متفاوت می توان وحدت به وجود آورد؟
زمانیکه افراد ضمن اینکه نظریات و سلیقه های متفاوتی دارند و می توانند آزادانه آنها را بیان کنند، از تصمیمات ولی فقیه پیروی کنند و دستورهای او را به کار بندند.

4- یک نامزد انتخاباتی که دارای اخلاق انتخاباتی مناسبی است ، چه صفاتی دارد؟
1. خود را همان طور که هست معرفی کند
2.سعی نمی کند خود را بی عیب و ایراد نشان دهد.
3. به مردم وعده دروغ نمی دهد
4. از نامزدهای دیگر بدگویی نمی کند و از تحقیر کردن و توهین به آنها بپرهیزد.
5. به نامزدهای دیگر تهمت نمی زند
6. به اعلامیه ها و آگهی ها صدمه نمی زند


5– نظریات متفاوت مردم چگونه آشکار می شود؟
این نظریات متفاوت در جریان انتخابات و از جمله انتخابات مجلس آشکار می شود.

6 – انتخابات خوب و سالم چه زمانی برگزار می شود؟
زمانی که مردم نمایندگان مورد علاقه ی خود را آزادانه انتخاب کنند، با یکدیگر مدارا کنند، نظریات مخالف خود را تحمل کنند ، نسبت به همه احساس و دشمنی نداشته باشند و با یکدیگر با اخلاق و رفتار اسلامی رو به رو شوند.

7 – در یک جامعه اسلامی مردم چگونه اند ؟ (4 مورد)
1. آزاد می اندیشند
2. با نظریات مخالف خود با آرامش و حوصله برخورد می کنند
3. از دستورات مافوق خود اطاعت می کنند
4. همگی مطیع و فرمانبردار ولی فقیه هستند.